Chào anh, câu trả lời thẳng là Có, và cạnh tranh rất quyết liệt. Samsung không tự nhiên chọn Việt Nam; đó là kết quả của một quá trình cân nhắc và cạnh tranh gay gắt với nhiều quốc gia khác trong khu vực.
Đây là bức tranh lớn về cuộc cạnh tranh đó:
Các đối thủ chính của Việt Nam lúc đó là ai?
Khi Samsung tìm kiếm một "cứ điểm" sản xuất mới ngoài Hàn Quốc và thay thế dần cho Trung Quốc vào cuối những năm 2000 và đầu 2010, các ứng viên nặng ký nhất trong tầm ngắm của họ bao gồm:
- Trung Quốc (để mở rộng thêm): Dù chi phí đang tăng, Trung Quốc vẫn có cơ sở hạ tầng và chuỗi cung ứng không đối thủ. Tuy nhiên, rủi ro về chi phí lao động tăng cao và chính sách khó đoán khiến Samsung muốn tìm một phương án "Trung Quốc + 1".
- Indonesia: Lợi thế cực lớn về dân số đông, thị trường nội địa khổng lồ và nguồn lao động dồi dào.
- Ấn Độ: Tương tự Indonesia, có thị trường nội địa khổng lồ và tiềm năng tăng trưởng cực lớn. Chính phủ Ấn Độ cũng rất muốn thu hút các tập đoàn công nghệ.
- Thái Lan & Malaysia: Các nước này đã có nền tảng công nghiệp điện tử phát triển từ trước, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất linh kiện và ổ cứng.
Tại sao cuối cùng Việt Nam lại thắng?
Việt Nam đã chiến thắng không phải chỉ nhờ một yếu tố, mà là sự kết hợp của nhiều lợi thế "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" vào đúng thời điểm đó.
1. Địa lợi: Vị trí chiến lược không thể tốt hơn
- Sát nách Trung Quốc: Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng. Phần lớn chuỗi cung ứng linh kiện của Samsung vẫn nằm ở Trung Quốc. Đặt nhà máy ở miền Bắc Việt Nam (Bắc Ninh, Thái Nguyên) cho phép vận chuyển linh kiện qua đường bộ cực nhanh và rẻ. Nếu đặt ở Indonesia hay Ấn Độ, chi phí và thời gian logistics qua đường biển/hàng không sẽ cao hơn rất nhiều.
- Gần Hàn Quốc: Khoảng cách địa lý không quá xa giúp việc đi lại, quản lý, và vận chuyển hàng hóa giữa công ty mẹ và các nhà máy trở nên thuận tiện.
2. Nhân hòa: Chính sách "trải thảm đỏ" và con người
- Ưu đãi "vô tiền khoáng hậu": Chính phủ Việt Nam đã rất quyết liệt. Các ưu đãi dành cho Samsung được xem là ở mức cao nhất có thể:
- Miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong nhiều năm liền.
- Giá thuê đất gần như cho không trong thời gian dài.
- Hỗ trợ tối đa về hạ tầng: Xây dựng đường, điện, nước đến tận cổng nhà máy. Giải phóng mặt bằng siêu nhanh.
- Cam kết ổn định chính trị: Đây là một "tài sản" vô hình nhưng cực kỳ giá trị. Các nhà đầu tư tỷ đô rất ngại rủi ro về chính trị, bạo loạn, hay thay đổi chính sách đột ngột. Việt Nam đảm bảo được điều này.
- Nguồn lao động:
- Chi phí thấp: Tại thời điểm đó, lương công nhân Việt Nam rất cạnh tranh so với Trung Quốc và Thái Lan.
- Dồi dào và trẻ: Việt Nam có cơ cấu dân số vàng, đảm bảo nguồn cung lao động lớn cho các nhà máy quy mô hàng chục nghìn người.
- Chăm chỉ và dễ đào tạo: Văn hóa làm việc của người Việt được đánh giá là cần cù, phù hợp với môi trường sản xuất công nghiệp theo dây chuyền.
3. Thiên thời: Đúng thời điểm vàng
- Làn sóng "Trung Quốc + 1": Samsung quyết định đa dạng hóa sản xuất đúng lúc các tập đoàn lớn trên thế giới bắt đầu cảm thấy rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc. Việt Nam nổi lên như một lựa chọn thay thế sáng giá nhất.
- Các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA): Việt Nam rất tích cực tham gia các FTA, giúp hàng hóa sản xuất tại đây được hưởng thuế suất ưu đãi khi xuất khẩu đi châu Âu, Mỹ, và các thị trường lớn khác. Đây là một lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có được.
Tóm lại
Cuộc đua giành Samsung về không hề dễ dàng. Việt Nam đã phải cạnh tranh trực tiếp với những "gã khổng lồ" như Indonesia và Ấn Độ về quy mô, và với những "bậc thầy" công nghiệp như Thái Lan, Malaysia về kinh nghiệm.
Việt Nam thắng nhờ một công thức tổng hợp: Vị trí địa lý quá thuận lợi cho chuỗi cung ứng, chính sách siêu ưu đãi và quyết liệt của chính phủ, cùng một nguồn lao động rẻ và ổn định, tất cả diễn ra vào đúng thời điểm vàng của dịch chuyển sản xuất toàn cầu.