Ngắn gọn
Không. Tiền thu tại chùa Sensō-ji về nguyên tắc không tự động vào ngân sách nhà nước và cũng không bị “xung công quỹ” theo nghĩa nộp hết cho chính quyền.
Nó thường thuộc về pháp nhân tôn giáo quản lý chùa và được dùng cho vận hành, bảo trì, nghi lễ, lương nhân sự, trùng tu, hoạt động liên quan.
Cơ chế thực tế ở Nhật là gì?
1. Chùa là một tổ chức tôn giáo, không phải cơ quan nhà nước
Sensō-ji là chùa Phật giáo, được vận hành bởi một tổ chức/pháp nhân tôn giáo theo luật Nhật.
Điều đó có nghĩa:
- Tiền cúng dường
- Tiền từ omamori, ema, goshuin
- Tiền rút quẻ omikuji
- Tiền từ một số dịch vụ/nghi lễ
=> về cơ bản là do chùa quản lý, không phải tiền ngân sách công.
2. Nhà nước Nhật tách tôn giáo khỏi nhà nước
Sau WWII, Nhật có nguyên tắc khá rõ về tách biệt nhà nước và tôn giáo.
Nên logic là:
- Nhà nước không vận hành chùa
- Chùa không phải đơn vị thu ngân sách
- Tiền người dân cúng không phải khoản thu công
Đây là điểm cốt lõi.
Vậy có khoản nào dính tới nhà nước không?
Có, nhưng là gián tiếp hoặc ngoại lệ
a) Thuế đối với hoạt động mang tính kinh doanh
Nếu chùa có các hoạt động bị xem là thương mại ngoài phần tôn giáo cốt lõi, thì có thể chịu thuế như tổ chức bình thường ở một số phần.
Ví dụ về mặt nguyên lý:
- cho thuê bất động sản
- bãi đỗ xe
- kinh doanh không gắn trực tiếp với hoạt động tôn giáo
Nhưng:
- tiền cúng dường, nghi lễ, vật phẩm tôn giáo thường được đối xử khác với doanh thu thương mại thông thường.
b) Hỗ trợ công cho tài sản văn hóa
Nếu một công trình là di sản văn hóa quan trọng, chính quyền có thể:
- hỗ trợ bảo tồn
- giám sát trùng tu theo luật di sản
- tài trợ một phần cho công tác bảo tồn
Nhưng điều đó không có nghĩa doanh thu của chùa trở thành tiền nhà nước.
c) Phí liên quan đến khu vực công xung quanh
Khu Sensō-ji nằm trong không gian du lịch lớn của Asakusa. Một số thứ như:
- vệ sinh đô thị
- giao thông
- quản lý trật tự khu vực
- hạ tầng công cộng
là việc của chính quyền địa phương. Nhưng đó là chi công, không phải chùa nộp toàn bộ tiền thu về cho nhà nước.
Nếu hỏi theo kiểu “chùa kiếm rất nhiều tiền từ khách du lịch, nhà nước có lấy không?”
Không lấy trực tiếp toàn bộ.
Hiểu đúng hơn là:
- chùa giữ phần lớn nguồn thu của mình
- nhà nước chỉ can thiệp ở khung pháp lý, thuế, di sản, an toàn, đất đai nếu có
- không có cơ chế “thu hết nộp ngân sách” như một đơn vị công lập
Sensō-ji có thể có những nguồn thu nào?
Thường sẽ gồm:
- saisen: tiền bỏ thùng cúng
- omikuji: rút quẻ
- omamori / bùa hộ mệnh
- goshuin: đóng dấu ngự chu ấn
- lệ phí/nguyện cúng cho nghi lễ
- đóng góp của tín đồ
- có thể có thu từ tài sản hoặc hoạt động phụ trợ nếu chùa sở hữu tài sản liên quan
Nguồn này phần lớn dùng cho:
- bảo trì khuôn viên
- tu sửa kiến trúc gỗ, cổng, điện thờ
- tổ chức lễ hội
- chi phí nhân sự tăng lữ và nhân viên
- an ninh, vệ sinh, vận hành hàng ngày
Bức tranh lớn: tại sao Nhật để vậy?
Vì mô hình của Nhật là:
- tôn giáo tự quản
- nhà nước không trực tiếp nuôi và cũng không trực tiếp thu tiền của cơ sở tôn giáo
- đổi lại, tổ chức tôn giáo hoạt động trong khung pháp luật riêng và chịu giám sát nhất định
Nó gần với logic:
“đây là tài sản và nguồn thu của pháp nhân tôn giáo”
chứ không phải
“đây là một điểm du lịch công lập nên doanh thu phải nộp ngân sách.”
Kết luận
Tiền thu ở chùa Sensō-ji nhìn chung không vào ngân sách nhà nước và không bị xung công quỹ.
Nó chủ yếu là nguồn thu của pháp nhân tôn giáo quản lý chùa, chỉ có thể phát sinh nghĩa vụ thuế ở một số hoạt động mang tính kinh doanh hoặc liên quan đến quy định di sản/vận hành khác.
Nếu muốn, mình có thể nói tiếp theo hướng:
- Sensō-ji kiếm tiền cụ thể bằng mô hình nào, hoặc
- đất của Sensō-ji là của chùa hay của nhà nước/quận Taito.