Chào anh, đây là một câu hỏi rất hay, chạm đúng vào sự khác biệt giữa "chữ viết" và "ngôn ngữ".
Câu trả lời ngắn gọn là: Vừa có, vừa không. Phần lớn người Hàn hiện đại sẽ không thể đọc trôi chảy các văn bản 200-300 năm trước, đặc biệt là các văn bản chính thống. Lý do còn phức tạp hơn cả việc tiếng Việt cũ so với tiếng Việt nay.
Đây là cơ chế đằng sau:
Vấn đề không nằm ở bảng chữ cái, mà ở hệ thống chữ viết
Thời điểm 200-300 năm trước (thế kỷ 18-19, cuối triều đại Joseon), xã hội Hàn Quốc sử dụng song song hai hệ thống chữ viết:
- Hanja (한자, 漢字 - Hán tự): Đây là chữ viết chính thức, dùng trong mọi văn bản của triều đình, học thuật, văn chương, luật pháp. Nó giống hệt như Chữ Hán ở Việt Nam thời xưa. Giới trí thức và quan lại (yangban) bắt buộc phải thông thạo Hanja.
- Hangeul (한글): Đây là bảng chữ cái thuần Hàn do Vua Sejong phát minh từ thế kỷ 15. Dù cực kỳ khoa học, Hangeul bị giới tinh hoa coi thường và gọi là eonmun (언문, Ngôn văn) - thứ chữ của "dân quê" hoặc phụ nữ. Nó chủ yếu được dùng trong văn chương bình dân, thư từ cá nhân, hoặc để chú âm cho các chữ Hanja khó.
Vì vậy, một văn bản từ thời đó sẽ rơi vào một trong các trường hợp sau:
- Viết hoàn toàn bằng Hanja: Đại đa số các văn bản quan trọng (sử sách, luật lệ...). Người Hàn hiện đại trung bình chỉ biết vài chục đến vài trăm chữ Hanja cơ bản, nên gần như không thể đọc được. Chỉ có các nhà sử học, nhà nghiên cứu mới đọc được.
- Viết kết hợp Hanja và Hangeul: Rất phổ biến. Hangeul dùng để viết các trợ từ, đuôi động từ, còn danh từ và các từ gốc Hán quan trọng thì dùng Hanja. Người hiện đại đọc sẽ rất vất vả, phải liên tục tra cứu Hanja.
- Viết hoàn toàn bằng Hangeul: Hiếm hơn, thường là tiểu thuyết cho dân thường hoặc thư từ của phụ nữ. Về mặt lý thuyết, người hiện đại có thể đọc được các ký tự.
Những khó khăn ngay cả khi văn bản viết bằng Hangeul
Kể cả khi cầm được một văn bản thuần Hangeul từ 200-300 năm trước, người Hàn hiện đại vẫn gặp phải 3 rào cản lớn:
- Ngữ pháp và từ vựng cổ: Ngôn ngữ đã thay đổi rất nhiều. Nhiều từ vựng đã biến mất, cấu trúc câu khác biệt. Việc đọc sẽ giống như một người Anh hiện đại đọc Shakespeare – có thể nhận ra chữ nhưng để hiểu đúng nghĩa thì rất khó.
- Chính tả và ký tự cũ: Bảng chữ cái Hangeul thời đó có một vài ký tự đã không còn được sử dụng ngày nay (ví dụ: ký tự ㆍ, đọc là "arae-a"). Cách viết và quy tắc chính tả cũng khác xa bây giờ.
- Không có dấu cách và chấm câu: Các văn bản cũ thường được viết liền một mạch, không có khoảng trắng giữa các từ và không có dấu chấm, phẩy. Người đọc phải tự mình phân tách các từ và câu, đòi hỏi sự am hiểu sâu về ngữ pháp cổ.
So sánh với tiếng Việt cho dễ hình dung
Tình hình của Hàn Quốc có thể so sánh với Việt Nam như sau:
- Văn bản Hanja của họ giống như văn bản Chữ Hán / Chữ Nôm của ta. Một người Việt bình thường không thể đọc được Truyện Kiều bản gốc viết bằng chữ Nôm.
- Văn bản Hangeul cổ của họ có thể tương đương với văn bản Chữ Quốc Ngữ của chúng ta từ những năm 1920-1930. Chúng ta vẫn đọc được ký tự, nhưng sẽ thấy rất nhiều từ ngữ, cách diễn đạt lạ lẫm và khó hiểu (ví dụ: "làm thinh", "xe lửa", "thầy đội"... với những ngữ nghĩa hơi khác bây giờ).
Kết luận
Việc người Hàn dùng Hangeul từ rất sớm (thế kỷ 15) là một niềm tự hào dân tộc, nhưng nó không có nghĩa là họ có thể đọc được văn bản cũ một cách dễ dàng. Thực tế là Hangeul chỉ thực sự trở thành chữ viết chính thức và được chuẩn hóa rộng rãi vào thế kỷ 20.
Do sự thống trị của Hanja trong các văn bản chính thống và sự tiến hóa tự nhiên của ngôn ngữ, một người Hàn bình thường ngày nay không thể đọc hiểu các văn bản 200-300 năm trước nếu không có sự đào tạo chuyên sâu.