Trả lời ngắn
Vì Pháp không có đủ quân cơ động, hỏa lực và hậu cần để làm một mũi “đánh từ ngoài vào” đủ mạnh cứu Điện Biên Phủ. Ý tưởng “trong đánh ra, ngoài đánh vào” nghe hợp lý trên bản đồ, nhưng ở thực địa Tây Bắc 1954 thì gần như không khả thi.
Bản chất vấn đề
Ở Điện Biên Phủ, Pháp bị kẹt trong một cái bẫy có 3 lớp:
- Bị cô lập địa lý: rất xa các căn cứ mạnh của Pháp.
- Bị Việt Minh khống chế đường tiếp tế: chủ yếu phải sống nhờ không vận.
- Bị thiếu lực lượng cơ động dự bị: không còn đủ quân tinh nhuệ để mở một chiến dịch giải vây lớn.
Nói cách khác:
không phải Pháp không nghĩ tới chuyện cứu, mà là họ không còn công cụ thực tế để cứu.
Cụ thể vì sao không làm được
1. Không có “quân ở nơi khác” đủ mạnh để điều đi
Pháp lúc đó vẫn phải giữ:
- Hà Nội
- Hải Phòng
- đồng bằng Bắc Bộ
- các tuyến phòng thủ và đồn bốt khác
Nếu rút quân lớn từ nơi khác:
- vùng đồng bằng có thể hở sườn
- Việt Minh có thể đánh chỗ khác
- toàn bộ thế trận có thể sụp nhanh hơn
Tức là quân Pháp không rảnh như tưởng tượng.
2. Tây Bắc quá xa, quá khó tiếp cận bằng đường bộ
Điện Biên Phủ nằm trong vùng:
- núi rừng hiểm trở
- đường sá kém
- mùa mưa, bùn lầy
- vận tải khó
Muốn đưa một lực lượng lớn từ ngoài vào phải có:
- đường tiếp tế ổn định
- pháo binh đi cùng
- xăng dầu, đạn dược, lương thực
- bảo vệ đội hình hành quân
Trong khi Việt Minh lại rất mạnh ở kiểu:
- phục kích
- cắt đường
- bào mòn hậu cần
Nên quân cứu viện nếu đi đường bộ có nguy cơ chưa tới nơi đã bị bẻ gãy.
3. Việt Minh kiểm soát vòng ngoài tốt hơn Pháp tưởng
Đây là điểm nhiều người hay bỏ qua.
Pháp ở trong lòng chảo, nhưng vòng ngoài không phải khoảng trống.
Việt Minh đã:
- bố trí lực lượng trên các tuyến tiếp cận
- đào hào, lập trận địa
- kéo pháo lên cao điểm
- kiểm soát các ngả vào
Thành ra “đánh vòng ngoài” không phải chỉ là đụng vài đơn vị lẻ, mà là phải mở hẳn một chiến dịch lớn xuyên qua hệ thống bao vây.
4. Pháp lúc đó phụ thuộc vào không quân, nhưng không quân không đủ để đảo ngược tình thế
Pháp từng hy vọng:
- tiếp tế bằng máy bay
- thả quân dù tăng viện
- dùng không kích để phá vây
Nhưng thực tế:
- pháo phòng không Việt Minh gây thiệt hại nặng
- đường băng bị phá
- thả dù nhiều khi rơi vào tay đối phương
- không quân chỉ giúp cầm cự, không đủ tạo đột phá chiến dịch
Tức là Pháp giữ được một thời gian, nhưng không tạo được hành lang giải cứu.
5. Quân dù tăng viện chỉ là “ném thêm người vào chảo lửa”
Pháp có thả thêm quân xuống Điện Biên Phủ. Nhưng đó không phải giải vây từ ngoài, mà là:
- tăng quân cho cụm cứ điểm
- kéo dài khả năng phòng thủ
- hy vọng cầm cự tới khi có biến chuyển chính trị/quân sự
Vấn đề là:
- thả thêm quân thì dễ hơn mở đường bộ
- nhưng quân xuống rồi cũng bị vây chung
Nên đây chỉ là gia cố thất bại, không phải đảo ngược thất bại.
6. Tướng Pháp có tính tới cứu viện, nhưng kế hoạch quá yếu
Phía Pháp có bàn chuyện mở chiến dịch giải vây từ Lào hoặc từ vùng khác lên, nhưng vướng mấy thứ:
- quân không đủ
- thời gian không đủ
- đường quá khó
- bị Việt Minh chặn
- tinh thần và thế chủ động đều kém hơn
Nói đơn giản:
ý tưởng có, năng lực không có.
So sánh dễ hình dung
Hãy tưởng tượng:
- một đội bị vây trong một thung lũng
- địch giữ các ngọn đồi xung quanh
- đường tiếp tế duy nhất là bằng máy bay
- quân cứu viện ở rất xa, phải băng rừng núi
- trên đường đi lại có phục kích khắp nơi
Trên giấy, bạn vẫn có thể nói:
“Sao không cho một cánh quân khác đánh vào?”
Nhưng thực tế là:
- cánh quân đó phải đủ mạnh để tự sống sót
- đủ hậu cần để đi xa
- đủ hỏa lực để phá vòng vây
- đủ nhanh để tới trước khi trong kia sụp
Pháp không đáp ứng được cả 4 điều đó.
Gốc sâu hơn: sai lầm chiến lược từ đầu
Lý do cuối cùng là:
Pháp đã đặt mình vào thế phải được cứu
Họ chọn Điện Biên Phủ để:
- dụ Việt Minh đánh lớn
- dùng hỏa lực và không quân nghiền nát đối phương
Nhưng họ đánh giá sai:
- khả năng kéo pháo và vận tải của Việt Minh
- khả năng phòng không của Việt Minh
- sức chịu đựng hậu cần của đối phương
- mức độ cô lập của chính mình
Khi cái bẫy không còn là bẫy cho Việt Minh mà thành bẫy cho chính Pháp, thì chuyện “cứu” đã rất khó rồi.
Kết luận
Pháp không phải không nghĩ tới chuyện quân ngoài đánh vào. Vấn đề là:
- không đủ quân cơ động
- không đủ hậu cần
- địa hình quá bất lợi
- Việt Minh kiểm soát vòng ngoài quá chặt
- không quân không cứu nổi một trận địa bị bao vây kiểu đó
Nói gọn:
Pháp thua không chỉ ở trong lòng chảo Điện Biên, mà thua từ trước đó ở cấp chiến lược và hậu cần.
Nếu muốn, tôi có thể làm tiếp một phần rất cụ thể:
“Pháp đã thử những kế hoạch giải vây nào cho Điện Biên Phủ, và vì sao từng kế hoạch đều bất khả thi?”