Ngắn gọn
Chu Nguyên Chương không nổi bật như kiểu “mãnh tướng xông pha trận mạc”, mà đúng hơn là lãnh tụ quân sự - chính trị rất giỏi, tức là giỏi chỉ huy tổng thể, dùng người, chọn thời điểm, tổ chức lực lượng và biến chiến thắng quân sự thành chính quyền ổn định.
Nếu phải phân loại:
- Không phải kiểu danh tướng chiến thuật xuất sắc nhất thời đó
- Nhưng là người chỉ huy chiến lược rất mạnh
- Và đặc biệt giỏi ở 3 thứ:
- xây dựng phe cánh
- dùng người tài
- kiểm soát quyền lực sau chiến tranh
Phân biệt 2 kiểu “giỏi đánh trận”
Câu hỏi này hay ở chỗ phải tách ra:
1. Tướng đánh trận giỏi
Là người mạnh về:
- bố trí binh lực trên chiến trường
- ứng biến trực tiếp
- cầm quân ra trận
- thắng bằng tài thao lược quân sự thuần túy
Ví dụ trong lịch sử thường là những người như Hàn Tín, Nhạc Phi, Từ Đạt.
2. Tướng/chủ soái chỉ huy giỏi
Là người mạnh về:
- chọn mục tiêu chiến lược
- xây dựng căn cứ
- quản trị hậu cần
- dùng đúng người đúng chỗ
- biết lúc nào đánh, lúc nào hòa, lúc nào chờ
- thắng cả cuộc chiến chứ không chỉ thắng một trận
Chu Nguyên Chương thuộc loại thứ 2 rõ hơn.
Vì sao nói ông không phải kiểu “võ tướng thuần túy”?
1. Xuất thân của ông không phải nhà võ chuyên nghiệp
- Ông vốn sinh ra rất nghèo
- từng đi ở chùa, từng ăn xin
- sau mới gia nhập lực lượng khởi nghĩa Hồng Cân
Ông không lớn lên như một võ tướng được đào tạo bài bản, cũng không nổi tiếng nhờ một loạt chiến công cá nhân kiểu “trận này do đích thân ông bày thế đánh thắng”.
2. Những chiến dịch lớn của nhà Minh thường gắn với các tướng khác
Khi Chu Nguyên Chương mở rộng thế lực, những người trực tiếp cầm quân rất nổi bật là:
- Từ Đạt
- Thường Ngộ Xuân
- Lý Văn Trung
- và một số công thần khác
Đặc biệt:
- Từ Đạt là người rất mạnh về quân sự thực chiến
- Thường Ngộ Xuân nổi tiếng dũng mãnh, tiến công mạnh
Nói cách khác, bộ máy quân sự thắng trận của Chu Nguyên Chương không chỉ là bản thân ông, mà là ông tạo ra và điều khiển được một đội ngũ tướng cực mạnh.
Nhưng nếu chỉ nói ông “không giỏi đánh trận” thì cũng sai
Vì:
1. Ông có kinh nghiệm chiến trường thật
Ông không phải hoàng đế ngồi bàn giấy từ đầu.
- Ông đi lên từ loạn thế
- trực tiếp tham gia tranh bá
- hiểu rất rõ cách vận hành quân đội, lòng quân, địa hình, hậu cần, liên minh
Tức là ông có nền quân sự thực chiến, chứ không phải chỉ giỏi chính trị.
2. Ông rất giỏi chọn đúng hướng phát triển
Trong thời mạt Nguyên, rất nhiều thế lực nổi lên. Chu Nguyên Chương thắng không phải chỉ vì đánh khỏe hơn, mà vì ông:
- chiếm được vùng Giang Nam giàu có
- xây dựng căn cứ kinh tế tốt
- thu phục sĩ đại phu Hán
- tạo được tính chính danh mạnh hơn các đối thủ
Đây là năng lực đại chiến lược.
Nhiều người thắng trận nhưng không dựng nổi triều đại. Ông thì dựng được.
3. Ông biết lúc nào nên đánh ai trước
Trong các đối thủ lớn như:
- Trần Hữu Lượng
- Trương Sĩ Thành
- rồi tàn dư nhà Nguyên
Ông xử lý theo thứ tự khá hợp lý:
- diệt đối thủ nguy hiểm nhất trước
- củng cố vùng căn cứ
- rồi mới bắc phạt
Đây là kiểu thắng bằng thứ tự ưu tiên chiến lược, không phải chỉ bằng một hai trận thiên tài.
Trận đánh nào cho thấy năng lực của ông?
Trận hồ Bà Dương
Đây là trận rất nổi tiếng giữa lực lượng Chu Nguyên Chương và Trần Hữu Lượng.
Điểm đáng chú ý:
- Đây là trận quyết định cục diện
- lực lượng hai bên rất lớn
- thắng bại không chỉ là chuyện dũng cảm mà còn là:
- phối hợp thủy chiến
- kiên trì chiến lược
- giữ tinh thần quân
- nắm thời cơ
Dù không thể nói mọi chi tiết chiến thuật đều do chính tay Chu Nguyên Chương nghĩ ra, nhưng rõ ràng ông là người chịu trách nhiệm tối cao về quyết sách. Thắng trận như vậy cho thấy ông không thể là người không biết đánh trận.
Điểm mạnh thật sự của Chu Nguyên Chương là gì?
1. Dùng người cực giỏi
Đây có lẽ là điểm mạnh nhất.
Ông biết:
- ai hợp đánh nhanh
- ai hợp giữ đất
- ai dùng được nhưng phải đề phòng
- ai nên trọng thưởng
- ai về sau phải loại bỏ
Nghe hơi lạnh, nhưng trong thời loạn, dùng người và khống chế người mới là năng lực quyết định.
2. Biến quân khởi nghĩa thành nhà nước
Nhiều thủ lĩnh khởi nghĩa:
- giỏi đánh
- giỏi cướp
- giỏi chiếm thành
Nhưng không biết:
- thu thuế thế nào
- nuôi quân lâu dài thế nào
- làm sao để trí thức, địa chủ, dân thường chấp nhận mình
Chu Nguyên Chương làm được điều này.
Đó là lý do ông hơn nhiều đối thủ cùng thời.
3. Rất thực dụng và cực kỳ cảnh giác
Ông không phải kiểu lãng mạn anh hùng. Ông là kiểu:
- thực dụng
- đa nghi
- tàn nhẫn khi cần
- luôn nghĩ đến việc giữ quyền lực lâu dài
Về mặt quân sự - chính trị, đó là lợi thế lớn.
Về mặt con người, thì là chuyện khác.
Kết luận bản chất
Nếu nói thật gọn:
- Chu Nguyên Chương không phải kiểu danh tướng chiến thuật số một
- Ông là nhà lãnh đạo quân sự - chính trị hạng rất cao
- Giỏi nhất ở chiến lược, tổ chức, dùng người và kiểm soát cục diện
Có thể ví thế này:
- Từ Đạt giống “thanh kiếm rất sắc”
- Chu Nguyên Chương là người biết rèn kiếm, chọn lúc rút kiếm, chĩa vào ai, và sau khi thắng thì lập ra cả chế độ
Nên câu trả lời chính xác nhất là:
Ông không phải chỉ là “tướng chỉ huy giỏi” theo nghĩa ngồi sau lưng, mà là lãnh tụ quân sự có kinh nghiệm thực chiến; tuy nhiên điểm mạnh lớn nhất của ông nằm ở chỉ huy chiến lược và tổ chức quyền lực, hơn là tài cầm quân chiến thuật tuyến đầu.
Nếu muốn, tôi có thể làm tiếp một bảng so sánh Chu Nguyên Chương vs Lưu Bang vs Tào Tháo về năng lực quân sự và chính trị — khá thú vị vì 3 người này đều thuộc kiểu “không phải võ tướng mạnh nhất, nhưng lại là người thắng cuộc”.