Chào bạn, câu hỏi này rất hay và chạm đúng vào nỗi bức xúc của nhiều người yêu phim. Hiện tượng "đầu voi đuôi chuột" như Game of Thrones (GoT) không phải ngẫu nhiên mà đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, cả về sáng tạo lẫn kinh doanh.
Nói một cách ngắn gọn, vấn đề cốt lõi nằm ở sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa khởi đầu và kết thúc:
- Khởi đầu: Có một nền tảng cực kỳ vững chắc, được xây dựng tỉ mỉ trong thời gian dài.
- Kết thúc: Nền tảng đó cạn kiệt, trong khi áp lực về thời gian, tiền bạc và kỳ vọng của khán giả lại phình to đến mức khổng lồ.
Dưới đây là phân tích chi tiết, lấy GoT làm ví dụ điển hình và mở rộng ra các phim khác.
1. Phân tích trường hợp "kinh điển": Game of Thrones
Đây là ví dụ hoàn hảo để mổ xẻ vì các nguyên nhân rất rõ ràng.
Hết "phao cứu sinh" (Cạn kiệt nguyên tác):
- Cơ chế: Khoảng 5-6 mùa đầu tiên của GoT được dựa trên bộ tiểu thuyết "A Song of Ice and Fire" của George R.R. Martin. Đây là một nền tảng vô giá: cốt truyện phức tạp, hệ thống nhân vật có chiều sâu, lời thoại sắc bén, và logic thế giới đã được xây dựng sẵn. Đội ngũ biên kịch (David Benioff & D.B. Weiss - hay còn gọi là D&D) lúc này đóng vai trò là những người chuyển thể xuất sắc.
- Vấn đề: Từ cuối mùa 6 trở đi, phim đã vượt qua nội dung của sách. George R.R. Martin chưa viết xong. D&D chỉ có trong tay vài gạch đầu dòng về kết cục từ tác giả. Họ phải tự mình sáng tạo ra con đường để đi đến cái kết đó. Kết quả cho thấy họ là những nhà chuyển thể giỏi, nhưng không phải là những người sáng tạo có tầm nhìn tương đương Martin để lấp đầy những khoảng trống đó.
Áp lực về thời gian và quy mô sản xuất:
- Cơ chế: GoT đã trở thành một hiện tượng văn hóa toàn cầu. Chi phí sản xuất mỗi tập ở các mùa cuối lên đến 15 triệu USD. Lịch trình của dàn diễn viên hạng A ngày càng bận rộn. Kỳ vọng của khán giả cao đến mức không thể đáp ứng.
- Vấn đề: Thay vì kéo dài thêm 2-3 mùa nữa để các tuyến truyện phát triển tự nhiên (điều mà HBO được cho là đã đề nghị), D&D quyết định gói gọn kết cục trong hai mùa ngắn (mùa 7 có 7 tập, mùa 8 có 6 tập). Họ muốn chuyển sang các dự án khác (như series Star Wars lúc đó). Sự vội vã này đã phá nát nhịp độ của phim.
Hệ quả trực tiếp: Logic sụp đổ và nhân vật bị "phá hủy":
- "Dịch chuyển tức thời": Các nhân vật di chuyển khắp lục địa Westeros trong chớp mắt, trong khi ở các mùa đầu, một chuyến đi có thể kéo dài cả mùa phim và là một phần quan trọng của câu chuyện. Điều này cho thấy sự đốt cháy giai đoạn của biên kịch.
- Sự phát triển nhân vật bị phản bội: Đây là điều khiến fan tức giận nhất.
- Daenerys Targaryen: Cả 7 mùa phim xây dựng cô là người phá bỏ xiềng xích, cứu giúp dân lành. Việc cô hóa điên và đốt trụi King's Landing diễn ra quá đột ngột trong 1-2 tập phim, thiếu đi sự chuyển biến tâm lý hợp lý. Đáng lẽ nó cần cả một mùa phim để xây dựng.
- Jaime Lannister: Có một trong những hành trình chuộc lỗi (redemption arc) hay nhất lịch sử. Cuối cùng, anh lại quay về với Cersei một cách vô nghĩa, vứt bỏ tất cả sự trưởng thành của mình.
- Bran the Broken: Việc Bran lên ngôi vua cảm giác như một giải pháp "từ trên trời rơi xuống", không có sự xây dựng và thuyết phục.
Thay đổi trọng tâm: Từ chính trị phức tạp đến hành động mãn nhãn:
- Các mùa đầu thu hút khán giả bằng những cuộc đấu trí, những âm mưu chính trị tinh vi. Sức mạnh đến từ lời nói và mưu lược.
- Các mùa cuối lại tập trung vào các trận chiến hoành tráng, kỹ xảo mãn nhãn. Phim chuyển từ thể loại "political thriller" trong bối cảnh fantasy sang "action blockbuster". Nó vẫn hấp dẫn về mặt hình ảnh, nhưng mất đi cái "hồn" đã làm nên sự vĩ đại của GoT.
2. Tại sao đây là vấn đề chung của nhiều series?
GoT không phải là trường hợp duy nhất. Hiện tượng này xảy ra vì những lý do mang tính hệ thống trong ngành công nghiệp làm phim.
- Khởi đầu dễ hơn kết thúc: Tạo ra một ý tưởng ban đầu hấp dẫn, một thế giới bí ẩn, những nhân vật thú vị thì "dễ" hơn là mang tất cả những yếu tố đó đến một cái kết thỏa mãn và hợp lý. Giống như xây móng và tầng 1 của một tòa nhà luôn dễ hình dung hơn là hoàn thiện phần mái và các chi tiết phức tạp bên trong.
- Áp lực thương mại: Khi một series thành công, hãng phim/kênh truyền hình sẽ muốn "vắt sữa" nó. Họ có thể yêu cầu kéo dài series một cách không cần thiết, làm loãng cốt truyện. Ngược lại, họ cũng có thể muốn kết thúc nhanh để tiết kiệm chi phí hoặc để đội ngũ sáng tạo chuyển sang dự án mới "hot" hơn.
- Sự thay đổi của đội ngũ sáng tạo: Nhiều series bị giảm chất lượng khi biên kịch chính hoặc nhà sản xuất (showrunner) rời đi. Người mới đến có thể không nắm được tầm nhìn ban đầu.
- "Ngủ quên trên chiến thắng": Một khi đã quá thành công, series có thể mất đi sự gai góc, táo bạo ban đầu. Biên kịch bắt đầu viết theo "công thức" hoặc chiều lòng fan một cách quá mức, thay vì kể một câu chuyện chân thực.
Tóm lại, một bộ phim hay giống như một công trình kiến trúc phức tạp. Phần móng (ý tưởng, mùa đầu) có thể rất kiên cố. Nhưng để hoàn thành công trình đó (cái kết), nó đòi hỏi cùng một mức độ tâm huyết, thời gian và tầm nhìn. Game of Thrones là một bài học đắt giá về việc một công trình vĩ đại có thể sụp đổ như thế nào khi người ta quyết định xây phần mái một cách vội vã.