Vì đó là cách phim mở ra “cơ chế” của New York
Trận chiến đầu phim Gangs of New York không chỉ để gây sốc hay tạo không khí bạo lực. Nó có mấy vai trò rất rõ:
1. Cho thấy New York thời đó chưa phải “nhà nước hiện đại”
Ở đoạn mở đầu, các băng nhóm đánh nhau gần như như hai “bộ tộc”:
- phe nativist / “người Mỹ bản địa” do Bill the Butcher dẫn đầu
- phe Dead Rabbits của người nhập cư Ireland do Priest Vallon dẫn đầu
Ý chính là:
- luật pháp còn yếu
- cảnh sát và nhà nước chưa kiểm soát hoàn toàn
- quyền lực thực tế nằm trong tay băng nhóm, chính trị địa phương, sắc tộc, khu phố
Nói ngắn gọn: phim muốn nói rằng New York được xây trên xung đột, chứ không phải ngay từ đầu đã là một đô thị văn minh, trật tự.
2. Nó đặt nền cho chủ đề trung tâm: bản sắc và ai có quyền “thuộc về nước Mỹ”
Cuộc chiến đó thực chất không chỉ là đánh nhau vì địa bàn.
Nó là xung đột giữa:
- người tự xem mình là “Mỹ thật”
- và người nhập cư mới đến, nhất là người Ireland
Câu hỏi phim đặt ra là:
- Ai mới là “người Mỹ”?
- Người đến trước có quyền loại người đến sau không?
- Bản sắc quốc gia được xây bằng luật lệ, hay bằng bạo lực và áp đặt?
Đây là chủ đề cốt lõi của cả phim.
3. Nó tạo động cơ cá nhân cho nhân vật chính
Ở đầu phim:
- Priest Vallon bị Bill giết
- con trai ông là Amsterdam Vallon chứng kiến
Từ đó mới sinh ra trục truyện chính:
- Amsterdam lớn lên với thù riêng
- nhưng khi trở lại Five Points, cậu thấy Bill không chỉ là kẻ thù cá nhân, mà là biểu tượng của cả một trật tự quyền lực
Nên trận đầu phim vừa là:
- bi kịch cá nhân
- vừa là khởi phát chính trị - xã hội
4. Scorsese muốn nói bạo lực là “khai sinh” của thành phố
Đây là tầng nghĩa lớn hơn.
Trận chiến đầu phim giống một kiểu huyền thoại lập quốc đen tối:
- thay vì câu chuyện đẹp về “giấc mơ Mỹ”
- phim mở bằng dao, gậy, máu, thù sắc tộc
Thông điệp ngầm là:
nước Mỹ đô thị hiện đại không sinh ra từ đồng thuận tinh khiết, mà từ hỗn loạn, nhập cư, xung đột giai cấp, và bạo lực chính trị.
5. Nó cũng giúp khán giả hiểu ngay “luật chơi” của phim
Sau trận mở màn, người xem hiểu luôn:
- đây không phải phim gangster kiểu mafia tinh vi
- mà là thế giới thô sơ, bộ lạc, trực diện
- danh dự, nỗi nhục, sắc tộc, địa bàn quan trọng hơn luật chính thức
Tức là đoạn đó “dạy” khán giả cách đọc phim.
Nếu hỏi sâu hơn: trận đó có thật không?
Không hẳn là một trận cụ thể y như phim.
Phim lấy cảm hứng từ cuốn sách của Herbert Asbury và từ bối cảnh có thật ở Five Points, New York thế kỷ 19, nơi từng có:
- xung đột giữa các băng nhóm
- căng thẳng chống người nhập cư Ireland
- chính trị đường phố
- bạo lực liên quan đến nghĩa vụ quân sự và nhập cư
Nhưng trận chiến đầu phim là kiểu cô đặc lịch sử thành một cảnh biểu tượng, chứ không phải tái hiện nguyên xi một sự kiện duy nhất.
Tóm lại
Trận chiến ở đầu phim có để:
- mở ra bối cảnh New York hỗn loạn
- đặt chủ đề nhập cư vs nativism
- tạo động lực trả thù cho Amsterdam
- nói rằng thành phố / nước Mỹ được hình thành qua bạo lực và tranh chấp quyền thuộc về
Nếu muốn, mình có thể giải thích tiếp Bill the Butcher tượng trưng cho điều gì, hoặc vì sao phim kết thúc bằng cảnh nghĩa trang và skyline New York — hai chi tiết đó nối rất chặt với trận mở đầu.