Ngắn gọn
Vì Pháp không còn đủ lực cơ động, hậu cần và quyền chủ động chiến trường để làm kiểu “đánh gọng kìm” cứu Điện Biên Phủ.
Nói đơn giản: muốn cứu một tập đoàn cứ điểm bị vây, phải có một đạo quân mạnh từ ngoài đánh vào — mà lúc đó Pháp không có đạo quân như vậy, hoặc có trên giấy nhưng không thể đưa tới nơi, không đủ mạnh, và đi tới sẽ tự thành mục tiêu bị nghiền tiếp.
Bản chất vấn đề
Câu hỏi này rất hay vì nhìn bề ngoài sẽ thấy:
- trong cứ điểm vẫn còn quân Pháp,
- ngoài Bắc vẫn còn quân Pháp ở đồng bằng,
- vậy sao không cho một cánh quân từ bên ngoài tiến lên, phối hợp đánh Việt Minh từ hai phía?
Vấn đề là trên thực tế “có quân” không có nghĩa là “có khả năng mở một cuộc giải vây”.
1. Điện Biên Phủ quá xa, quá cô lập
Điện Biên Phủ nằm ở vùng rừng núi Tây Bắc, cách xa trung tâm hậu cần của Pháp ở đồng bằng Bắc Bộ.
Để cứu được, Pháp phải:
- tập trung một lực lượng lớn,
- hành quân qua địa hình cực khó,
- bảo đảm tiếp tế đạn, lương thực, pháo, xăng dầu,
- rồi còn phải đánh xuyên qua vòng vây Việt Minh.
Trong khi đó:
- đường bộ rất kém,
- dễ bị phục kích,
- cầu đường có thể bị cắt,
- càng tiến sâu càng xa hậu cứ.
Nói dễ hiểu: muốn cứu Điện Biên Phủ bằng đường bộ thì phải mở một chiến dịch lớn gần như tạo ra “Điện Biên Phủ thứ hai” trên đường đi.
2. Pháp thiếu lực lượng cơ động đủ mạnh
Trên bản đồ thì Pháp còn quân ở nhiều nơi, nhưng quân đó bị:
- phân tán để giữ đồng bằng,
- giữ các cứ điểm khác,
- bảo vệ thành phố, đường giao thông, hậu cứ,
- đối phó chiến tranh du kích.
Lực lượng thực sự có thể kéo đi làm mũi giải vây không nhiều.
Nếu rút quá nhiều quân khỏi đồng bằng:
- Việt Minh có thể mở đòn đánh nơi khác,
- hệ thống phòng thủ Pháp ở Bắc Bộ có thể lung lay,
- nguy cơ “cứu một nơi, mất cả vùng khác”.
Tức là Pháp không chỉ hỏi “có cứu được không”, mà còn phải hỏi:
“cứu Điện Biên Phủ xong thì phần còn lại của cuộc chiến có sụp không?”
3. Việt Minh kiểm soát vòng ngoài rất mạnh
Đây là điểm nhiều người hay đánh giá thấp.
Việt Minh không chỉ ngồi vây quanh cứ điểm. Họ có:
- lực lượng chủ lực lớn,
- hệ thống chiến hào siết dần,
- pháo binh bố trí trên cao,
- mạng lưới vận tải dân công cực lớn,
- khả năng chặn đường và đánh quân ứng cứu.
Nếu Pháp đem quân từ nơi khác tới:
- chưa chắc đã tới được,
- tới nơi đã bị mài mòn nặng,
- khi áp sát còn bị pháo và phục kích đánh tiếp.
Nói cách khác: Việt Minh không chỉ vây bên trong mà còn chuẩn bị để chặn cứu viện từ bên ngoài.
4. Không quân Pháp không đủ để xoay cục diện
Pháp thực ra đã cố cứu bằng cách họ làm tốt nhất lúc đó:
- tiếp tế đường không,
- thả quân dù tăng viện,
- ném bom yểm trợ.
Nhưng vấn đề là:
- sân bay bị pháo Việt Minh khống chế,
- tiếp tế bằng dù rơi nhiều vào tay đối phương,
- thời tiết xấu,
- hỏa lực phòng không khiến bay thấp rất nguy hiểm.
Khi đường không không còn bảo đảm, thì cứ điểm gần như bị bóp nghẹt.
Muốn giải vây thực sự vẫn cần một cánh quân mặt đất cực mạnh. Mà cái đó Pháp không có.
5. Đánh từ ngoài vào không dễ như sơ đồ trên giấy
Trên giấy có thể nghĩ:
- quân trong cứ điểm cố thủ,
- quân ngoài tiến vào,
- hai bên kẹp Việt Minh ở giữa.
Nhưng thực tế là:
- quân trong cứ điểm lúc đó đã bị tiêu hao, bị chia cắt, tinh thần giảm,
- pháo binh bị áp chế,
- hệ thống chỉ huy, tiếp tế, công sự đều xuống cấp,
- khó tổ chức một cuộc phản kích lớn đúng thời điểm.
Trong khi đó, quân ngoài nếu có đến cũng không thể đơn giản “xông vào”. Họ phải:
- mở đường,
- giữ sườn,
- kéo hậu cần,
- chịu phục kích liên tục.
Tức là đòn “trong đánh ra, ngoài đánh vào” đòi hỏi hai phía đều còn khỏe và phối hợp tốt.
Ở Điện Biên Phủ, cả hai điều kiện đó đều không có.
6. Pháp có nghĩ tới giải vây không? Có, nhưng hầu như bất khả thi
Pháp có bàn đến các phương án cứu viện, kể cả:
- tăng cường thả dù,
- mở các cuộc hành quân nghi binh hoặc hỗ trợ,
- tính tới khả năng can thiệp không kích mạnh hơn.
Nhưng cuối cùng các phương án này đều vấp phải cùng một thực tế:
- không đủ lực,
- không đủ thời gian,
- không đủ đường tiếp cận,
- trong khi Việt Minh ngày càng siết chặt.
Nói thẳng: đến một thời điểm, Điện Biên Phủ không còn là một cứ điểm có thể “cứu”, mà trở thành một cái bẫy chiến lược Pháp đã lỡ bước vào.
7. Sai lầm gốc là đánh giá thấp khả năng của Việt Minh
Đây mới là cái lõi.
Pháp ban đầu tin rằng:
- có thể dụ chủ lực Việt Minh vào một trận đánh quy ước,
- dùng hỏa lực mạnh và tiếp tế đường không để nghiền nát họ,
- biến Điện Biên Phủ thành “máy xay” tiêu hao đối phương.
Nhưng họ đánh giá sai:
- Việt Minh kéo được pháo vào núi,
- đào công sự cực giỏi,
- tổ chức hậu cần quy mô lớn,
- chịu đựng chiến tranh vây lấn lâu dài.
Khi những giả định ban đầu sai, thì đến lúc bị vây chặt, mọi phương án “cứu” đều trở nên quá muộn.
So sánh ngắn để dễ hình dung
Hãy tưởng tượng:
- một đội quân Pháp ở Điện Biên Phủ là một nhóm bị kẹt trong pháo đài xa xôi,
- con đường tới đó dài, hẹp, hiểm trở,
- đối phương không chỉ bao vây pháo đài mà còn kiểm soát luôn vùng xung quanh,
- còn quân của bạn ở hậu phương thì đang phải giữ rất nhiều nơi khác.
Lúc đó, “đem quân tới cứu” không phải chỉ là gửi thêm người.
Nó là mở cả một chiến dịch lớn xuyên qua vùng đối phương làm chủ.
Nếu không đủ mạnh, cánh quân cứu viện sẽ chết trên đường hoặc bị ghim lại, chứ không tạo ra gọng kìm hiệu quả.
Kết luận
Vì sao Pháp không đưa quân nơi khác tới đánh vòng ngoài?
Vì:
- Điện Biên Phủ quá xa và cô lập
- Pháp không có đủ lực lượng cơ động để mở một chiến dịch giải vây lớn
- địa hình và hậu cần cực bất lợi
- Việt Minh kiểm soát vòng vây rất chắc
- đường không không đủ cứu
- rút quân từ nơi khác còn làm sụp các khu vực trọng yếu khác
Nói gọn một câu
Không phải Pháp không nghĩ đến chuyện đó, mà là họ không còn khả năng thực tế để làm.
Nếu bạn muốn, mình có thể làm tiếp một phần rất đáng xem:
“Nếu Pháp thật sự cố mở một chiến dịch giải vây Điện Biên Phủ bằng đường bộ, thì nó sẽ diễn ra như thế nào và vì sao gần như chắc chắn thất bại?”